भारतीय योजनामा छिन्नभिन्न बनेको फिजी र नेपालको तराई–मधेस

131 पटक पढिएको

प्रकाशित मिति: २४ मंसिर २०७३, शुक्रबार ०६:५२

सम्पादक: Dhading News

भारतले यसरी बर्बाद गर्यो फिजीलाई ! फिजीको दर्दनाक कथा

newssewa12 केशवराज जोशी 

नेपालको राजनीतिमा सिक्किम र फिजी अर्थात सिक्किमीकरण फिजीकरण निकै चर्चित शब्द हुन् । राजनीतिक दलहरुले बेलाबेला छिमेकी भारतले नेपाललाई फिजीकरण गर्न खोजेको आरोप पनि लगाउँदै आएका छन् । नेपालमा पनि तराईका जिल्लाहरु सरकारले नागरिकता वितरण गर्दा कयौ भारतीय नागरिकलाई नागरिकता वाडिएका तथ्यहरु सार्वजनिक भइसकेका छन् ।

नेपालबाट ७ समुद्र पारिको देश फिजीमा पनि यस्तै–यस्तै घटना घटाएको थियो भारतले,त्यसपछि फिजी अस्तव्यस्त बन्यो,छिन्नभिन्न बन्यो । अहिलेसम्म पनि फिजी राजनीतिक संक्रमणको सकसमा छ । फिजीमा भारतीय नागरिक कसरी पुगे । फिजीमा भारतीय नागरिक पुगेपछि के भयो र नेपालमा पनि दलहरुले वा राज्यले नागरिकता वितरण गर्दा सावधानी नअपनाउने हो भने के दुर्घटना निम्तीन सक्छ । फिजीको घटनाबाट नेपालले सिक्न सक्छ  । नेपालको पछिल्लो राजनीतिक घटनाक्रमले त झन फिजीकरणबारे जान्नैपर्ने हुन्छ । 

फिजीमा कसरी पुगे भारतीय नागरिक
फिजी निकै सानो देश हो । भारत व्रिटसि समाज्य वेलायतको उपनिवेश हुँदा फिजी पनि बेलायती उपनिवेश नै थियो । फिजीमा उखु खेती व्यापक हुन्थ्यो । फिजीको जनसंख्या कम थियो । त्यसमाथी काम गर्ने मजदुरको अभाव थियो । त्यसैले कृषि मजदुरका रुपमा वेलायतीहरुले भारतीय मजदुर लगेका थिए । तत्कालीन सरकारको पहलमा सन १८७९ मा ३१ जना र १८८१ मा ३८ जना भारतीय मजदूर फिजी लगिए । लगिएकामध्ये केही फिजीमै बसे भने बाँकी फर्किए । 

त्यसपछि विस्तारै कतिपय भारतीय नागरिकले परिवार पनि लैजान थाले । त्यसपछि पाँच वर्षको करारमा भारतीय मजदूर फिजी लगिन थाले । त्यसपछि पाँच वर्षको अवधी बढाएर दस वर्ष बनाइयो । विस्तारै फिजीमा भारतीय पुरुषहरुले फिजीका महिलासँग विवाह गर्न पनि थाले ।  क्रमशः सन १९१६ सम्म ६१ हजार भारतीय कृषि मजदूर फिजी पुगेका थिए, तीमध्ये ४१ हजार स्वदेश (भारत) फर्केका थिए । सन् १९०० देखि भारतीय मजदूरलाई खुला रुपमा (विना पासपोर्ट) फिजी जान पाउने व्यवस्था ब्रिटिश सरकारले गरयो । त्यसपछि दिनहुँ भारतीय आप्रवासीको संख्या वढ्न थाल्यो  । केही महिनामै भारतीयको संख्याले शहर भरिन थाल्यो । त्यसपछि भारतीय मूलका वासिन्दाले संसद र स्थानीय निकायमा प्रतिनिधित्व माग समेत गर्न थाले र आन्दोलन समेत गर्न थाले ।

१९१६ मा वेलायती गभर्नरले भारतीय मूलका बद्री महाजनलाई संसदको सदस्य चुनीसकेका थिए । महाजन चार वर्ष अघि मात्र फिजी पुगेका थिए । सन् १९१२ मा फिजी पुगेर भारतका वकिल मनिलाल मगनलालले इण्डियन इम्पेरियल एसोसिएसन गठन गरेर आन्दोलन चर्काउन थाले । उनले भारतीयहरुलाई सुविधा बढाउन र अधिकार दिन माग राखे । उनले आन्दोलन चर्काउँदै लगेर सन् १९२० मा ठुलै दंगा समेत गराउने सफलता पाए । त्यसपछि उनलाई देश निकाला गरियो । १९२० को आन्दोलनको फलस्वरुप भारतीय मजदूरले चाहेको बेला भारत फर्कने र खुला रुपमा फिजी आउन पाउने व्यवस्था गरियो । भारतीय आप्रवासनसँगै उनीहरुको राजनीतिक माग पनि थपिदै गइरहेको थियो । सन १९२९ मा फिजीको संसदमा तीनजना भारतीय हुनुपर्ने व्यवस्था गरियो ।

१९५६ देखि १९८० बीचमा रैथाने फिजीयनभन्दा भारतीय आप्रवासीको जनसंख्या धेरै भएको मानिन्छ तर औपचारिक तथ्यांक कहिल्यै सार्वजनिक गरिएन् । ठिक त्यहि समयमा  रहस्यमय रुपमा फिजीयनहरुबीच बारम्बार दादुराको प्रकोप फैलियो, हजारौं फिजीयन मृत्यु भयो । 
फिजीका रैथानेहरु भारतीयलाई आफ्नो देशको नागरिक मान्न तयार थिएनन् 

भलै फिजीमा भारतीयहरुको संख्या बढ्दो थियो । नेपालको तराईजस्तै । तर फिजीका रैथानेहरु भारतीयलाई आफ्नो देशको नागरिक मान्न तयार थिएनन् । वेलायती गभर्नरले भारतीय मूलकाहरुलाई ‘फिजीयन इण्डियन’ भनेर फिजी मूलका वासिन्दा भन्दा फरक पहिचान दिन प्रयास थाले । तर, भारतीय मजदूरहरुले राजनीतिक दल गठन गरेर फिजीवासी सरह अधिकार माग्न थाले । उनीहरुले एडी पटेलको नेतृत्वमा नेशनल फेडेरेशन पार्टी गठन गरे । यो पार्टीले फिजीका रैथाने सरह अधिकार माग्यो ।

यसले गर्दा रैथाने र भारतीय आप्रवासीबीच झन विवाद झनपछि झन चुलिदै गयो । त्यसपछि भारतीय प्रतिनिधिको समर्थन बिना सरकार नबन्ने अवस्था आयो । रैथाने फिजीयन र आप्रवासी भारतीयको सहकार्यमा जसोतासो सरकार चल्न थाल्यो । तर, भारतीय आप्रवासीहरुले रैथानेको भन्दा वढी अधिकार माग्न थाले । उनीहरुले नागरिकता ऐनमा मुख्य ध्यान दिए । जो अहिले नेपालको तराई–मधेस क्षेत्रमा पनि देखिने अवस्था छ । 

भारतीय आप्रवासीहरुले यस्तो नागरिकता ऐन माग गरे जस अनुसार उनीहरुले भारतमा रहेका आफ्ना आफन्त जो कसैलाई ल्याएर फिजीको नागरिक बनाउन सकुन । भारतीयहरुको यस्तो मागको वास्तविक फिजीयनहरुले चर्को विरोध गरे ।

आप्रवासी भारतीयको दोस्रो पुस्ताले फिजीलाई नै घर र आफ्नो देश ठान्नु अस्वाभाविक थिएन । तर, नागरिकता कानुनले गर्दा भारतीयहरु निरन्तर ओइरिनाले रैथाने बनिसकेका भारतीय फिजीयनहरु पनि समस्यामा पर्ने अवस्था देखिन थाल्यो । नागरिकता सम्बन्धी फितलो व्यवस्था हुनु, भारतीयहरु आर्थिक रुपमा सम्पन्न हुनु आदि कारणले फिजीयनहरुले आफूबाट आफ्नो देश खोसिएको महसुस गर्ने अवस्था आयो । यसले झनपछि झन समस्या विकराल बन्दै गयो । 

यस्तो भयो राजनीतिक लडाईं र संक्रमण
फिजीमा सन १९७७ मा भएको आमचुनावमा भारतीयहरुको पार्टी नेशनल फेडेरेशनले प्रष्ट बहुमत ल्यायो । तर, चुनावको तीन दिनमै पार्टी विभाजित भयो । त्यसपछि सेरेमोनियल राष्ट्रपतिले रैथानेहरुको पार्टीलाई सरकार बनाउन आव्हान गरे । लगत्तै पुन आमचुनाव घोषणा गरियो । त्यसपछि संयुक्त सरकार बन्ने क्रम जारी रह्यो । सरकारमा भारतीयहरुको दबदबा निरन्तर बढ्दै गयो । 

त्यसपछि सन् १९०० मा लण्डनमा भएको संवैधानिक सम्मेलनबाट फिजीलाई वेलायतको उपनिवेशबाट मुक्त गरियो र त्यहाँको संसदलाई जातीय प्रतिनिधित्वको बनाइयो । जसमा भारतीयले पचास प्रतिशत अवसर पाए । बाँकी पचास प्रतिशत रैथानेलाई दिइयो । रैथानेलाई विभिन्न जातजातिमा विभाजित गरियो भने भारतीय मुलकालाई एउटै समूहमा राखियो । त्यसबेलासम्म फिजीमा रहेका र नागरिकता नपाएका सम्पूर्ण भारतीय आप्रवासी तथा मजदूरहरुलाई पनि नागरिकता दिने निर्णय गरियो ।

सन् १९८७ मा आप्रवासीहरुको पार्टीको समर्थनमा टिमोसी वाभाद्रा नेतृत्वको सरकार बन्यो । आप्रवासीहरुले जे भन्यो त्यही निर्णय हुने अवस्थाले रैथानेमा असन्तुष्टि निरन्तर वढ्दै गएको थियो । मुलुक राजनीतिक संक्रमणको खतरनाक अवस्थामा पुगेपछि केही महिनापछि रैथाने सैनिक अधिकृत सेतीभेनी राबुकाले कू गरेर सत्ता कब्जा गरे । रैथानेले सत्ता कब्जा गरेपछि भारत सरकारले कडा विरोध ग¥यो र सो सरकार विरुद्ध विश्वव्यापी अभियान समेत चलायो । भारतले फिजीलाई पूर्व वेलायती उपनिवेश देशहरुको संगठन कमनवेल्थबाट निकाल्न लगायो । केही महिनापछि बाध्य भएर राबुकाले राजीनामा गरे । त्यसपछि पेनाइया गानाउला राष्ट्रपति बने भने राबुका प्रधानमन्त्री चुनीए ।

त्यसपछि फिजी संवैधानिक र जातीय संकटमा भासिदै गयो । भारतीयहरुले समान अधिकार देउ भन्दै फिजीयनहरुभन्दा धेरै अधिकार माग्न थाले । खुला नागरिकता प्रणालीका कारण भारतबाट आप्रवासी आउने क्रम पनि जारी रह्यो । भारतीयहरुलाई इण्डियन फिजीयन, फिजीयन इण्डियन, इण्डो फिजीयन के भन्ने विषयमा अझै पनि विवाद कायमै छ । भारतीयहरुले आदिवासी हौं भनेर दावी गर्दै आएपनि फिजीसीयन त्यो मान्न तयार भएनन् । 

सन् २००६ मा मन्त्री जोनी नाभाकामोसियाले घोषणा अब इण्डो फिजियन भन्न पाइने छैन, भारतीय मात्र भन्नुपर्छ भन्ने घोषणा गरेलगत्तै सैनिक कूमा उनलाई भारतीयहरुको विरोधी जातिवादी घोषित गर्दै पदच्यूत गरियो । फिजीमा संवैधानिक सुधारको प्रयास अहिले पनि जारी छ । सन् २०१३ मा नयाँ संविधान बनाइएको छ तर त्यसले समाधान दिन सकेको छेन् ।

फिजी जातियको दलदलमा फसेको छ । रैथाने र भारतीय मूलका वासिन्दाबीच अधिकारको बाँडफाँड गराउन जातीय आधारको संविधान बनाउन भारतले पर्दा पछाडिबाट खेल खेलिरहेको आरोप रैथाने फिजीयनहरुको छ । यसका लागि भारतले राष्ट्रसंघका यसपाल घईलाई उपयोग गरेको आरोप छ । घईले फिजीमा नयाँ संविधानको मस्यौदा प्रस्ताव गरेर दिएका छन् । यी घई ति व्याक्ति हुन् जो २०६३ पछि राष्ट्रसंघीय परियोजना संवैधानिक संवाद केन्द्र संचालन गर्न नेपाल आएका थिए । नेपालमा उनले फिजीजस्तै जातियताको विउँ रोप्न खोजेका थिए । 

अहिले घट्दैछन्,भारतीय नागरिक
फिजीमा अहिले शान्ति छ,त्यसको कारण अहिले भारतीय जनसंख्या घट्ने क्रममा छ । फिजीको स्रोत र साधनको प्रयोग गरेर भारतीयहरु असाध्यै धनी भए । उनीहरु नजिकको न्यूजिल्याण्ड, अष्ट्रेलिया र  अमेरिका छिर्दै गए ।

 भारतीयहरुको जनसंख्या घट्दै गएपछि राजनीतिक दवाब र वर्चश्व पनि घट्दै गइरहेको छ । सन् १९८७ को कूपछि रैथानेहरुमा ठूलो जागरण आएको थियोे । त्यत्तीबेला देखिनै भारतीयहरुलाई राजनीतिक रुपमा किनारा लगाउन थालियो । आप्रवासन र नागरिकता नीतिमा पनि कडाई गरियो । यी सबै कारणले भारतीयहरुको जनसंख्या घट्दै गएको हो । निकै लामो दुखद संघर्षपछि अहिले फिजीमा रैथानेहरु बहुमतमा छन् र त्यहाँ शान्ति छ ।

फिजीमा संवैधानिक कयौं उतारचढाव भए । नयाँ संविधान अनुसार १९९९ मा आमचुनाव हुदा  पहिलो भारतीय प्रधानमन्त्री बन्न सफल भए महेन्द्र चौधरी । त्यसपछि फिजी सम्पूर्ण रुपमा भारतीयहरुको कब्जामा जाने स्थिति बन्यो । भारतको बिहार पुर्खाैली घर भएका चौधरीलाई एक वर्ष नबित्दै सन २००० मा कू गरेर हटाए जर्ज स्पेइटले । पछिल्लो तथ्यांक अनुसार फिजीको जनसंख्या हाल नौ लाख १५ हजार छ । करिब ५७ प्रतिशत रैथाने फिजीयन छन भने करिब ३८ प्रतिशत भारतीय मूलका फिजीसियन छन् ।

मधेस भारतीय योजनामा अर्को फिजी नबनोस्
पछिल्ला केही वर्षयता सीमा क्षेत्रमा भारतीयले पहुँच–नाता सम्बन्धका आधारमा नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्र लिने क्रम बढेको पाइएको छ । यसअघि पनि पहिलो संविधानसभा निर्वाचन अघि घुम्ती शिविरमार्फत वंशजका आधारमा नागरिकता लिएको र त्यसको विरोध समेत हुदै आएको छ ।
 भारतीय नागरिकले झुठो विवरण पेश गरि नागरिकता लिएका थिए । त्यो अवधीमा झण्डै १० लाख भारतीयले नागरिकता लिएको अपुष्ट चर्चा चल्दै आएको छ ।  मधेस आन्दोलन चर्किएका बेला र भोटको आशामा राजनीतिक दलले समेत भूमिका खेल्दा थुप्रै भारतीय नागरिकले वंशजका आधारमा सुनसरीबाट नागरिकता लिएको पाइएको हो । घुम्ती शिविरमार्फत सुनसरीबाट नागरिकता लिने भारतीयको संख्या ठूलो छ । यसबारे राज्य गम्भीर नहुने हो भने फिजीको डरलाग्दो र दर्दनाक घटनाको सामना नेपालले नगर्ला भन्न सकिन्न् यो लेख  न्यूज सेवा डट कम बाट साभार गरिएको हो । 


२४ मंसिर २०७३, शुक्रबार ०६:५२ मा प्रकाशित

समाचार

सबै

अवैध बालुवा खानी वन्द गर्न धादिङका प्रजिअको निर्देशन

 धादिङ–अवैधानिक रुपमा सञ्चालन भइरहेका बालुवा धुने उद्योग फिरफिरे यन्त्रलाई दिइँदै आएको विद्युत्त तुरुन्त काट्न स्थानीय प्रशासनले विद्युत्त प्राधिकरणलाई निर्देशन दिएको छ । घरायसी प्रयोजन भनेर.....

सुरुङमार्ग निमार्णको ५ स्थानमा सम्भाव्यता अध्ययन

सरकारको १४औं योजनामा प्राथामिकतामा परेको विभिन्न स्थानमार्फत शुरुङमार्ग निमार्ण गर्ने प्रक्रियालाई अघि.....

यी हुन् देउवा सरकारले नियुक्त गरेका सात प्रदेश प्रमुख

नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्रलाई बाहिरै राखेर सरकारले प्रदेश प्रमुख तोकेको छ । सात प्रदेश प्रमुख मध्ये नेपाली.....

अमेरिकाको न्यूयोर्कमा डम्फु साँझ, घन्कियो म्हेन्दोमाया

अमेरिका-२८५४ औँ खि सोनम ल्होसारको अवसरमा तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिका तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिका ( टिएसए ) द्धारा डम्फु.....

साक्षरताको नाममा नाटक मञ्चन ,पूर्ण साक्षर जिल्ला धादिङमा ल्याप्चे नै ल्याप्चे

धादिङ माघ २,  । चार बर्ष अघि धादिङ जिल्लालाई निकै तामझामका साथ पूर्ण साक्षर जिल्ला घोषणा गरियो । साक्षर जिल्ला.....