के सन् २०२० पछि अखबार बन्द होलान् ?

90 पटक पढिएको

प्रकाशित मिति: ११ माघ २०७३, मंगलवार ०६:२५

सम्पादक: Dhading News

news paper

अखबारहरू कति समय टिक्लान् ? मेरो अनुमान, अर्को चार वर्ष । डिसेम्बर २०२० सम्ममा हामी बाँचिरहेका स्तम्भकारले पत्रिकाका लागि आफ्नो अन्तिम स्तम्भ लेखेका हुनेछौं ।

अखबारहरूले त्यतिखेरसम्म कागज नै पाउने छैनन् । भौतिक वस्तु त्यतिखेरसम्म अस्तित्वमा रहनेछैन र यसको कारण बुझ्न खासै गाह्रो छैन ।

अखबार चलाउनुको कुनै आर्थिक फाइदा हुनेछैन । अहिले नै यसको केही अर्थ छैन । चौबीस पृष्ठको ब्रोडशीट अखबार निकाल्नका लागि लगभग २३ रुपैयाँ खर्च लाग्छ अनि त्यो कागज र छपाइ खर्च मात्र हो । यो बिक्छ जम्मा सात रुपैयाँमा जसको पनि एक प्रमुख भाग वितरणमै खर्च हुन्छ ।

बाँकी रहेको ८० प्रतिशत खर्च कसले वा केले बेहोर्छ ? उत्तर हो, विज्ञापन । पत्रकार र कर्मचारीको खर्च अनि एक व्यापारका लागि चाहिने अरू खर्च पनि यसैले बेहोर्छ ।

आधुनिक सञ्चारमाध्यमसँगको प्रतिस्पर्धामा यो मोडेल अहिले नै दिगो छैन । आधुनिक मिडियाले अहिले नै प्रत्येक वर्ष विज्ञापनको ठूलो भाग ओगटेको छ । अनि भारतमा अखबार किन्ने र पढ्नेहरूको संख्या घट्दै गएको छ ।

विगत दुई वर्षदेखि वार्षिक पाठकसंख्या सर्वेक्षण प्रकाशन भएको छैन तर थोरै मान्छेले मात्र अखबारमा रुचि राख्छन् भन्ने कुरा थाहा पाउन हामीलाई आँकडाको आवश्यकता छैन ।

अखबारको पतनको यो प्रवृत्तिको अभिलेख युरोप र अमेरिकामा दशकौंदेखि राख्दै आइरहिएको हो तर त्यहाँ अखबार सस्तो नभएकाले पतन लामो र ढिलो प्रक्रियाबाट भइरहेको छ (एउटै अखबारको मूल्य ४० वा त्यसभन्दा बढी छ त्यहाँ) ।

हामी तीनछक्क पर्नेगरी भारतमा यो पतन शीघ्र गतिमा आउने निश्चित छ ।

अखबारका पाठकलाई समाचारका लागि अझै बढी पैसा तिर्न लगाउनका लागि विश्वस्त तुल्याउन नसकेमा यो उद्योग पूरै नष्ट हुने सम्भावना छ । उनीहरूलाई विश्वस्त तुल्याउनका लागि यति धेरै असफल प्रयास भएका छन् कि यसको अब कुनै औचित्य छैन ।

कहिले यो अखबारी धन्धा पूरै बन्द हुनेछ भनी अनुमान मात्र गर्न सकिन्छ । मलाई चाहिँ डिसेम्बर २०२० सम्ममा अखबार बन्द भइसक्छन् जस्तो लाग्छ ।

अब प्रश्न उठ्छ : कागज हराएपछि अखबारले समाचार कायम राख्न सक्छन् त ? अँह, सक्दैनन् ।

अहिलेको दैनिक अखबार प्रकाशनले अखबारको महत्वपूर्ण अंगका रूपमा रहेका सम्पादक र बिट संवाददाताहरूको समूहलाई पाल्नेगरी पैसा तिर्ने पर्याप्त अनलाइन ग्राहक तथा विज्ञापनको पैसा पाउन सकेका छैनन् ।

अमेरिकामा डोनाल्ड ट्रम्पले जितेपछि द न्यु योर्क टाइम्स र द गार्डियन जस्ता अखबारले पाठकहरूसँग पैसा माग्न थालेका छन् । उनीहरूको रिपोर्टिङ यसबेला विशेष आवश्यक रहेको उनीहरू तर्क गर्छन् ।

हेर्नुस् त, यस्तो स्थिति आइसकेको छ । टाउकोसमेत पानीमा डुबिसकेपछि अखबारहरूले व्यापार चलाउनका लागि पाठकसँग पैसा माग्नुपर्ने अवस्था आयो ।

केही कुराले अखबारलाई प्रतिस्थापन गर्नेछ भनी तर्क गर्न सकिन्छ । उदाहरणका लागि टेलिभिजन वा सामाजिक सञ्जालले अखबारलाई प्रतिस्थापित गरिसकेको छ ।

टिभीको सीमितताका कारण त्यसमा रिपोर्टिङभन्दा पनि बहस र विचारमा मात्र जोड दिन मिल्छ । यो परिवर्तन हुनेवाला पनि छैन ।

अनि धेरैजना ट्विटरमा झुण्डिने भएपनि बिटमा काम गर्ने संवाददाताको सञ्जालको वास्तविक विकल्प यो हुन सक्दैन ।

भीडलाई स्रोत बनाइएको र सम्पादन नगरिएको अनि पुष्टि नभएको सूचनालाई बिट संवाददाताले लेखेको औपचारिक र केन्द्रित सामग्रीसँग तुलना गर्नै मिल्दैन । अखबारमा त्यही सामग्रीको फलोअप गर्नका लागि संवाददाताहरूलाई पैसा तिरिएको हुन्छ ।

त्यसैले हामीले बुझे जस्तो गम्भीर ‘समाचार’ पनि अखबारसँगै हराएर जान्छन् ।

भारतमा अहिले करीब पाँच हजार वा सोसरहका फुलटाइम संवाददाता होलान् । उनीहरूको इन्पुट हराएर जानेछ ।
अहिले जस्तै अनलाइनमा विचार र विश्लेषण त हुनेछन् तर हार्ड न्युज कम हुनेछन् । यसले लोकतन्त्र र मानवअधिकारलाई कमजोर बनाउनेछ ।

अहिले नै मिडियाले कम स्थान दिएको वा बेवास्ता गरेको विषय राष्ट्रिय बहसबाट पूरै हराउनेछन् । गाउँतिरका खबर त अहिले पनि अंग्रेजी अखबारमा छापिँदैनन् तर अखबारी रिपोर्टिङको अन्त्यपछि डरलाग्दो शून्यता छाउनेछ ।

डिजिटल युगमा प्रवेश गर्दा अन्य क्षेत्रमा पनि असर पुगेको छ । पाठकहरूलाई आश्चर्य लाग्ला तर बलिउडको कमाइ कम भइरहेको छ किनकि सिनेमाघरहरूमा टिकट कम बिकिरहेका छन् । हलिउडलाई एक दशकभित्र पछि पार्ने स्थितिमा रहेको बढ्दो उद्योग हो बलिउड भन्ने तपाईं सोच्नुहोला । होइन । थोरै मात्र भारतीयहरू सिनेमाघर जान्छन् ।

दर्शकको यो संख्या विगत धेरै वर्षदेखि घट्दो छ र यसका लागि हामीले विमुद्रीकरण वा अरू केही कुरालाई दोष दिन मिल्दैन ।

तथ्य के हो भने मानिसहरू फिल्म मोबाइल फोनमा हेर्न थालेका छन् । मल्टिप्लेक्समा पाइने चीजजत्तिकै मनोरञ्जक सामग्री त्यहाँ उपलब्ध छ अनि त्यो प्रायः सित्तैमा पाइन्छ ।

फिल्म निर्माताहरूले डिजिटल माध्यमबाट अलिकति भएपनि पैसा कमाउने ठाउँ छ, जस्तै नेटफ्लिक्स, कलर ट्युन, रिङटोन, वालपेपर आदि आदि ।

तर अखबारको प्रकाशकका लागि यस्तो केही सुविधा छैन र उसले अबका केही महिनाभित्र गाह्रो निर्णय लिनुपर्ने हुन्छ ।

बिजिनेस स्ट्यान्डर्डमा पहिलोचोटि प्रकाशित ‘बाइ २०२०, देयर विल बी नो न्युजपेपर्स’ शीर्षकको यो लेख रिडिफ डट्कममा माघ ६ गते प्रकाशित भएको थियो । त्यसैको सम्पादित अंशको अनुवाद यहाँ प्रस्तुत गरिएको हो ।

लोकान्तर अनलाइनबाट 


११ माघ २०७३, मंगलवार ०६:२५ मा प्रकाशित

समाचार

सबै

अवैध बालुवा खानी वन्द गर्न धादिङका प्रजिअको निर्देशन

 धादिङ–अवैधानिक रुपमा सञ्चालन भइरहेका बालुवा धुने उद्योग फिरफिरे यन्त्रलाई दिइँदै आएको विद्युत्त तुरुन्त काट्न स्थानीय प्रशासनले विद्युत्त प्राधिकरणलाई निर्देशन दिएको छ । घरायसी प्रयोजन भनेर.....

सुरुङमार्ग निमार्णको ५ स्थानमा सम्भाव्यता अध्ययन

सरकारको १४औं योजनामा प्राथामिकतामा परेको विभिन्न स्थानमार्फत शुरुङमार्ग निमार्ण गर्ने प्रक्रियालाई अघि.....

यी हुन् देउवा सरकारले नियुक्त गरेका सात प्रदेश प्रमुख

नेकपा एमाले र माओवादी केन्द्रलाई बाहिरै राखेर सरकारले प्रदेश प्रमुख तोकेको छ । सात प्रदेश प्रमुख मध्ये नेपाली.....

अमेरिकाको न्यूयोर्कमा डम्फु साँझ, घन्कियो म्हेन्दोमाया

अमेरिका-२८५४ औँ खि सोनम ल्होसारको अवसरमा तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिका तामाङ सोसाइटी अफ अमेरिका ( टिएसए ) द्धारा डम्फु.....

साक्षरताको नाममा नाटक मञ्चन ,पूर्ण साक्षर जिल्ला धादिङमा ल्याप्चे नै ल्याप्चे

धादिङ माघ २,  । चार बर्ष अघि धादिङ जिल्लालाई निकै तामझामका साथ पूर्ण साक्षर जिल्ला घोषणा गरियो । साक्षर जिल्ला.....