• केशव अधिकारी

डिजिटल प्रविधिको तीव्र विकासले विश्वव्यापी रूपमा रोजगारी र आम्दानीका परम्परागत ढाँचालाई परिवर्तन गरिरहेको छ। नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा जहाँ बेरोजगारी, अर्धरोजगारी र वैदेशिक पलायन गम्भीर चुनौतीका रूपमा रहेका छन्, त्यहाँ डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत आम्दानी गर्ने अवसरहरू आशाको नयाँ किरणका रूपमा देखिन थालेका छन्। यही सन्दर्भमा मेटा कम्पनीले नेपालका लागि फेसबुक कन्टेन्ट मोनेटाइजेसन सेवा औपचारिक रूपमा सुरु गर्नु केवल एउटा प्रविधिगत सुविधा होइन, डिजिटल अर्थतन्त्रतर्फ नेपालको प्रवेशको संकेत हो।

यसअघि फेसबुक मोनेटाइजेसन सेवा सीमित प्रयोगकर्तालाई मात्र ‘इनभिटेशन बेसिस’ मा उपलब्ध थियो। जसका कारण धेरै नेपाली कन्टेन्ट क्रिएटर चाहेर पनि यस प्रणालीको लाभ लिन सकिरहेका थिएनन्। तर सन् २०२४ अगस्ट ३१ पछि मेटाले इन–स्ट्रीम एड्स, एड्स अन रील्स र प्रफर्मेन्स बोनसजस्ता मोडेललाई एकीकृत गर्दै (Facebook Content Monetization) फेसबुक कन्टेन्ट मोनेटाइजेसन प्रणाली लागू गरेसँगै नेपाली प्रयोगकर्ताका लागि डिजिटल आम्दानीको ढोका व्यापक रूपमा खुलेको छ।

नयाँ मोनेटाइजेसन प्रणालीले फेसबुकलाई केवल सामाजिक सञ्जालको सीमाभन्दा बाहिर लैजाँदै आम्दानीको प्लेटफर्मका रूपमा उभ्याएको छ। अब प्रयोगकर्ताले मनोरञ्जन, सूचना, शिक्षा, कृषि, पर्यटन, स्थानीय संस्कृति वा सामाजिक मुद्दामा आधारित ओरिजिनल कन्टेन्ट सिर्जना गरेर प्रत्यक्ष आर्थिक लाभ लिन सक्ने अवस्था बनेको छ। यसले पत्रकार, शिक्षक, कलाकार, सामाजिक अभियन्ता, विद्यार्थी र गृहिणीसम्मलाई समान सम्भावना प्रदान गरेको छ।

नेपालमा मोनेटाइजेसन सुरु भएसँगै सामाजिक सञ्जालमा सहकार्यको अभ्यास तीव्र भएको देखिन्छ। फेसबुकमा बनाइएका विभिन्न ग्रुपमार्फत प्रयोगकर्ताहरूले एक–आपसमा फलो गर्ने, पोस्टमा लाइक तथा कमेन्टमार्फत इङ्गेजमेन्ट बढाउने र फेसबुकले तोकेका आवश्यक मापदण्ड पूरा गर्न सहयोग आदान–प्रदान गरिरहेका छन्।

न्यौपानेको अवधारणाले सफलता पाउन थालेपछि मोनिटाईजेशनमा सहयोग गर्न भन्दै एक सय भन्दा बढी ग्रुप र पेज सक्रिय भएपनि सबैभन्दा धेरै सक्रियता, सहभागिता र आकर्षण भने न्यौपानेले चलाएको ग्रुपमा देखिन्छ ।

तर यस अवसरसँगै चुनौती पनि उत्तिकै छन्। छिटो मोनेटाइजेसनको लोभमा केही प्रयोगकर्ताले कृत्रिम इङ्गेजमेन्ट, लाइक–कमेन्ट एक्सचेन्ज र नीतिविपरीत अभ्यास अपनाएको देखिन्छ। यस्ता प्रवृत्तिले अल्पकालीन लाभ दिएजस्तो देखिए पनि दीर्घकालमा अकाउन्ट निलम्बन, आम्दानी बन्द र डिजिटल विश्वसनीयतामा गम्भीर क्षति पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले फेसबुक मोनेटाइजेसनलाई सजिलो कमाइको उपाय होइन, अनुशासन, निरन्तरता र नीतिपालना आवश्यक पर्ने जिम्मेवार अभ्यासका रूपमा बुझ्न जरुरी छ।

अन्य विकासोन्मुख देशसँग तुलना गर्दा नेपाल अझै प्रारम्भिक चरणमै छ। भारत, फिलिपिन्स र बंगलादेशजस्ता देशमा फेसबुक मोनेटाइजेसन हजारौँ युवाका लागि स्थायी पेशा बनिसकेको छ। त्यहाँका अनुभवले देखाउँछ—स्थानीय भाषा, मौलिक कन्टेन्ट र दर्शकसँगको विश्वास नै सफलताको मुख्य आधार हो। नेपालमा बजार सानो भए पनि प्रतिस्पर्धा तुलनात्मक रूपमा कम छ र नेपाली भाषाका कन्टेन्टको माग बढ्दो क्रममा छ, जसले यहाँ सम्भावना अझै फराकिलो बनाउँछ।

दीर्घकालीन दृष्टिले फेसबुक कन्टेन्ट मोनेटाइजेसनले नेपालमा डिजिटल उद्यमशीलता, आत्मनिर्भरता र स्वरोजगारको आधार तयार गर्न सक्छ। यदि यसलाई डिजिटल साक्षरता, सीप विकास र जिम्मेवार प्रयोगसँग जोडेर अघि बढाइयो भने यसले युवालाई स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्ने माध्यम बन्न सक्छ।

अन्ततः फेसबुक मोनेटाइजेसन कुनै चमत्कारी समाधान होइन, तर सही दृष्टिकोण र निरन्तर मेहनतका साथ प्रयोग गरियो भने यो अवसर नेपालको डिजिटल भविष्य निर्माणको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्न सक्छ। अब प्रश्न प्लेटफर्मको होइन, हामीले यसलाई कसरी उपयोग गर्छौँ भन्ने हो।

(लेखक अनलाइन मिडिया सोसाइटी धादिङका अध्यक्ष हुन ।)