काठमाडौँ, १० जेठ ।नेपालमा मनसुन भित्रिने पूर्वसन्ध्यामा प्राकृतिक तथा गैरप्राकृतिक विपद्का घटनामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। चालु वर्ष २०८३ को वैशाख १ गतेदेखि जेठ ९ गतेसम्मको छोटो अवधिमा मात्रै मुलुकभर १ हजार ३४२ वटा विपद्जन्य घटनाहरू दर्ता भएका छन्। ती घटनाहरूमा परी देशभर सङ्घीय, प्रादेशिक र स्थानीय स्तरमा गरी कुल ७० जनाले ज्यान गुमाएको र ३३३ जना घाइते भएको राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले जनाएको छ। प्राधिकरणका अनुसार यस डेढ महिनाको अवधिमा विपद्का कारण देशका विभिन्न क्षेत्रमा गरी कुल १ हजार ६२१ परिवार प्रत्यक्ष रूपमा विस्थापित तथा प्रभावित भएका छन्।

प्राधिकरणकी प्रवक्ता शान्ति महतले सार्वजनिक गर्नुभएको पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार मानवीय क्षतिका हिसाबले सबैभन्दा घातक लेक लाग्ने समस्या देखिएको छ। हिमाली भेगमा पर्यटकीय गतिविधि र आवतजावत बढिरहेका बेला लेक लागेर मात्रै १६ जनाको मृत्यु भएको छ। त्यसैगरी, मौसममा आएको उतारचढावका कारण रैथाने प्रणाली सक्रिय हुँदा देशका विभिन्न भागमा परेको चट्याङ लागेर १४ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने देशभर फैलिएको भीषण आगलागीमा परी ११ जनाको मृत्यु भएको छ। अन्य विपद्जन्य घटनाहरूमा हुरीबतासका कारण ९ जना, जंगली जनावरको आक्रमणमा ८ जना र सर्पदंशका कारण ५ जनाको मृत्यु भएको छ। यस्तै पहिरोमा परी २ जना, डुङ्गा दुर्घटनामा २ जना तथा डढेलो, बाढी र हिउँपहिरोमा परेर जनही १/१ जनाको ज्यान गएको विवरण प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको छ।

विपद्का घटनाहरूको प्रकृति र सङ्ख्यात्मक अनुपात हेर्दा यस वर्षको सुख्खायाम र पूर्व-मनसुन अवधिमा आगलागीले निकै विकराल रूप लिएको देखिन्छ। विवरणअनुसार यस अवधिमा देशभर कुल ४८८ वटा आगलागीका घटनाहरू घटेका छन्। त्यस्तै, तराई र मध्य पहाडी क्षेत्रमा विनाशकारी हुरीबतासका २३० वटा, चट्याङका १३९ वटा र तराईका जिल्लाहरूमा सर्पदंशका १०५ वटा घटना दर्ता भएका छन्। मुलुकभर विपद्को ग्राफ कुन हदसम्म बढिरहेको छ भन्ने कुरा पछिल्लो २४ घण्टाको तथ्याङ्कले समेत पुष्टि गर्दछ। पछिल्लो २४ घण्टामा मात्रै देशका विभिन्न स्थानमा ३२ वटा विपद्का घटनाहरू भएका छन्, जसमा परेर थप ३ जनाले ज्यान गुमाएका छन् भने १३ जना घाइते भएका छन्। यस २४ घण्टाको अवधिमा मात्रै विपद्का कारण राज्य र सर्वसाधारणको गरी १७ लाख रुपैयाँभन्दा बढीको भौतिक तथा आर्थिक क्षति भएको प्राधिकरणले प्रारम्भिक अनुमान गरेको छ।

नेपाल यतिबेला मौसम परिवर्तनको अत्यन्तै संवेदनशील चरणमा उभिएको छ। एकातर्फ देशको पूर्वी भू-भागबाट मनसुनी वायु भित्रिने प्रक्रिया सुरु भएसँगै पहाडी क्षेत्रमा बाढी, पहिरो र चट्याङको जोखिम उच्च बन्दै गएको छ भने अर्कोतर्फ देशको पश्चिमी तथा दक्षिणी तराई क्षेत्रमा अझै पनि अत्यधिक गर्मी र तातो हावाको लहर अर्थात् लू को प्रकोप जारी छ। यो दोहोरो मौसमी चुनौतीलाई मध्यनजर गर्दै राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले आम सर्वसाधारणलाई मौसमको पूर्वानुमान र स्थानीय प्रशासनको सूचना हेरेर मात्र यात्रा गर्न तथा आवश्यक पूर्वतयारी र सतर्कता अपनाउन विशेष अपिल गरेको छ।