काठमाडौँ । सूर्य उपासनाको महापर्व छठ नजिकिएसँगै काठमाडौँ उपत्यकाका नदी किनार, तलाउ तथा जलाशयहरूमा आवश्यक पूर्वाधार निर्माण र सजावटको कामले तीव्रता पाएको छ । पछिल्ला वर्षहरूमा राजधानीमा छठ पर्व मनाउने श्रद्धालुको सङ्ख्या उल्लेख्य रूपमा वृद्धि भएपछि यस वर्ष उपत्यकाका विभिन्न १७ स्थानमा व्यवस्थित घाट निर्माण, सरसफाइ तथा झिलीमिली बत्ती जडानको काम भइरहेको छ । तराई–मधेशको मौलिक सांस्कृतिक पहिचान बोकेको यो पर्व अहिले भूगोल, भाषा र समुदायको घेराभन्दा माथि उठेर राष्ट्रिय एकता र सामाजिक सद्भावको साझा उत्सवका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।

राजधानीका गौरीघाट, गुह्येश्वरी, कमलपोखरी, बागमती नदी किनारको थापाथली, टेकु, वंशीघाट, कुपण्डोल र बल्खु क्षेत्रमा छठ पूजाका लागि घाट निर्माणको काम अन्तिम चरणमा पुगेको छ । यसैगरी विष्णुमती नदी किनार, नख्खु खोला, तीनकुने दोभान, टङ्केश्वर, बोक्सीदह, कुलेश्वर, रामघाट र बालाजुस्थित बाइसधारामा पनि व्रतालुहरूका लागि पूजा स्थल तयार पार्ने, अस्थायी पाल टाँग्ने तथा भक्तजनको सहज आवागमनका लागि बाटो मर्मत गर्ने कार्य धमाधम भइरहेको छ । गौरीघाटस्थित छठ पूजा व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष अनिल सिंहका अनुसार गौरीघाट क्षेत्रमै ५५७ जना व्रतालुले एकैपटक बसेर पूजाआजा गर्न मिल्ने गरी घाट निर्माण भइरहेको छ । काठमाडौँमा छठ मनाउने परम्परा र जनसहभागिता बर्सेनि बढ्दै गएकाले व्रतालुको सुविधा र सुरक्षाका लागि आवश्यक सबै प्रबन्ध मिलाउन आफूहरू जुटिरहेको अध्यक्ष सिंहले बताए । काठमाडौँ महानगरपालिकाले पनि कमलपोखरी, गौरीघाट, बोक्सीदह, बागमती दोभान, टङ्केश्वर, बल्खु कुमारी क्लब क्षेत्र, कुलेश्वर भलिबल ग्राउन्ड र रामघाटलगायतका प्रमुख स्थलहरूको व्यवस्थापनमा स्थानीय पूजा समितिसँग समन्वय गरिरहेको छ ।

रोजगारी, व्यवसाय र अध्ययनका सिलसिलामा राजधानी बसोबास गर्दै आएका मधेशी समुदायले सुरु गरेको सामूहिक छठ पूजाले अहिले उपत्यकाका रैथाने तथा अन्य समुदायलाई समेत उत्तिकै आकर्षित गरेको छ । चार दिनसम्म अत्यन्तै कठोर नियम, निष्ठा र आत्मसंयमका साथ मनाइने यो पर्व कार्तिक शुक्ल पक्षको षष्ठी तिथिमा मुख्य रूपमा पूजिन्छ । पारिवारिक सुखशान्ति, सन्तानको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै मनाइने छठको सुरुवात पहिलो दिन नहाय–खाय विधिबाट हुन्छ, जसमा व्रतालुले पवित्र स्नान गरी घरआँगन चोख्याएर सात्त्विक भोजन ग्रहण गर्छन् । दोस्रो दिन अर्थात् खरनाका दिन व्रतालुहरू दिनभर उपवास बसी साँझ छठी माताको आराधना गरेपछि गहुँको रोटी र खीर प्रसादका रूपमा ग्रहण गर्छन् । खरनाको प्रसाद खाएपछि मुख्य पूजा सम्पन्न नभएसम्म व्रतालुले पानीसमेत नपिई निर्जला व्रत बस्ने कठोर धार्मिक परम्परा छ । यस वर्षको पात्रोअनुसार कात्तिक २८ गते शनिबार खरना विधि परेको छ भने कात्तिक २९ गते आइतबार साँझ अस्ताउँदो सूर्यलाई र कात्तिक ३० गते सोमबार बिहान उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिएपछि पर्वको विधिवत् समापन हुनेछ ।

छठ पर्वको मुख्य आकर्षण भनेको बाँसका सुपा, डालो र टोकरीमा ठेकुवा, भुसुवा, उखु, नरिवल, अदुवा, मुला, केरा, स्याउ र सुन्तलालगायतका मौसमी फलफूल तथा कृषि उपज सजाएर जलाशयको पानीमा उभिई अस्ताउँदो र उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिनु हो । विश्वका अन्य संस्कृतिमा उदाउँदो सूर्यलाई मात्र स्वागत गर्ने परम्परा रहे पनि छठले अस्ताउँदै गरेको सूर्यलाई उत्तिकै श्रद्धाका साथ अर्घ्य दिएर जीवनको गहिरो दर्शन सिकाएको छ । शक्ति, पद र वैभवमा हुँदा मात्र होइन, जीवनको उतारचढाव, कठिनाइ र अस्ताउँदो अवस्थालाई पनि सम्मान गर्नुपर्छ भन्ने सन्देश यस पर्वले प्रवाह गर्छ । आज अस्ताएको सूर्य भोलि फेरि उदाउँछ भन्ने प्राकृतिक चक्रलाई आत्मसात् गर्दै सफलताको घमण्ड त्याग्न र समयको परिवर्तनलाई स्वीकार गर्न छठले प्रेरित गर्छ । वैदिक शास्त्रमा प्रत्यक्ष देवता मानिएका सूर्य र प्रकृतिको मातृशक्तिका रूपमा पूजिने छठी माताको उपासनाले मानव जीवनमा आरोग्य, तेज र सकारात्मक ऊर्जा भरिदिने धार्मिक विश्वास छ ।