• केशव अधिकारी

धादिङ- धादिङको पछिल्लो निर्वाचन परिणामले जिल्लाको राजनीतिक धरातलमा दशकौँदेखि जकडिएको परम्परागत शक्ति सन्तुलनलाई भत्काएको छ। प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०८२ मा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) ले दुवै निर्वाचन क्षेत्रमा फराकिलो मतान्तरसहित हासिल गरेको विजयले धादिङलाई नयाँ राजनीतिक प्रयोगको थलोका रूपमा स्थापित गरेको छ। यो केवल चुनावी जित मात्र नभई मतदाताको बदलिँदो मनोविज्ञान र विकल्पप्रतिको तिर्खाको प्रतिबिम्ब हो।

निर्वाचनको तथ्याङ्कीय अवस्थालाई हेर्ने हो भने धादिङका दुवै क्षेत्रमा रास्वपाको दबदबा स्पष्ट देखिन्छ। धादिङ क्षेत्र नम्बर १ मा रास्वपाकी उम्मेदवार आशिका तामाङले ३९ हजार १ सय २८ मत प्राप्त गर्दै २४ हजार ९६ मतान्तरको शानदार जित हासिल गरिन्, जहाँ उनका निकटतम प्रतिस्पर्धी नेकपा एमालेका भूमिप्रसाद त्रिपाठीले १५ हजार ३२ मतमा चित्त बुझाउनु पर्यो। धादिङ निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ अन्तर्गत धुनिबेशी नगरपालिका, थाक्रे गाउँपालिका, गल्छी गाउँपालिका, गजुरी गाउँपालिका, बेनीघाट रोराङ गाउँपालिका र सिद्धलेक गाउँपालिका पर्दछन्।

अहिलेको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर १ २०७४ अघि क्षेत्र नम्बर ३ मा पर्दथ्यो । साविकको २ नम्बर क्षेत्रका केही भूभाग समेटेर वनाईएको क्षेत्र नम्बर १ मा पुरानो संरचनामा राजेन्द्र पाण्डे एमालेबाट २०४८,२०५१,२०५६,२०७० मा सांसद विजयी भएका थिए । २०६४ मा भने नेकपा माओवादीका शालिकराम जमकट्टेल यस क्षेत्रबाट विजयी भएका थिए । नयाँ संरचना कायम भएपछि २०७४ मा भूमिप्रसाद त्रिपाठी ( एमाले), २०७९ मा राजेन्द्र प्रसाद पाण्डे( नेकपा एकीकृत समाजवादी) बाट प्रतिनिधि सभा सदस्यमा विजयी भएका थिए ।

त्यसैगरी क्षेत्र नम्बर २ मा रास्वपाका उम्मेदवार बोधनारायण श्रेष्ठ २६ हजार १ सय ४५ मतसहित विजयी हुँदा निकटतम प्रतिस्पर्धी नेपाली कांग्रेसका रमेशप्रसाद धमलाले २० हजार २ सय ७९ मत प्राप्त गरे। धादिङ निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ अन्तर्गत रुवीभ्याली गाउँपालिका, गङ्गाजमुना गाउँपालिका, खनियाँबास गाउँपालिका, नेत्रावती डबजोङ गाउँपालिका, त्रिपुरासुन्दरी गाउँपालिका र नीलकण्ठ नगरपालिका पर्दछन्।

यस निर्वाचन क्षेत्रमा २०७० मा नेकपा एमालेका धनबहादुर घले, २०७४ मा खेम प्रसाद लोहनी र २०७९ मा नेपाली कांग्रेसका रामनाथ अधिकारी विजयी भएका थिए।२०७४ अघि धादिङ जिल्लामा ३ वटा निर्वाचन क्षेत्र रहेको थियो । जिल्लाको उत्तरी भेगलाई समेटेर बनाईएको धादिङको क्षेत्र नम्बर १ मा२०४६ देखि २०६४ सम्म दामन पाख्रिन ( नेपाली काँग्रैस), बुद्धिमान तामाङ ( राप्रपा) सांसदमा विजयी भएका थिए । साविकको १ नम्बर क्षेत्रको सबै र २ नम्बर क्षेत्रका केही भूभाग समेटेर २०७४ मा नयाँ निर्वाचन क्षेत्र निर्माण गरिएपछि यो २ नम्बर निर्वाचन क्षेत्र कायम भएको हो ।

अहिले कायम नरहेको निर्वाचन क्षेत्र नम्बर २ मा २०४८ पछि गंगालाल तुलाधर एमाले हाल नेकपा), रामनाथ अधिकारी ( काँग्रेस), कल्पना धमला (माओवादी हाल नेकपा), गुरु प्रसाद वुर्लाकोटी (एमाले हाल नेकपा) सांसदमा विजयी भएका थिए । साविकको २ नम्बर क्षेत्रको अधिकांश भूभाग अहिले नयाँ क्षेत्र नम्बर २ मा कायम भएको छ भने । केही भूभाग क्षेत्र नम्बर १ मा समेटिएको छ ।

जिल्लाभर कुल १ लाख ३८ हजार ४ सय ४७ मत खसेको यो निर्वाचनमा ५० प्रतिशतभन्दा बढी मतदाताको सहभागिता हुनु लोकतन्त्रका लागि सुखद पक्ष हो।

प्राविधिक र समीक्षात्मक दृष्टिले यो नतिजाले केही अहम् प्रश्नहरू खडा गरेको छ। पहिलो, परम्परागत दलहरूको ‘भोट बैंक’ भनिएका क्षेत्रहरूमा रास्वपाले गरेको प्रवेशले पुराना शक्तिहरूको साख खस्किएको छ। दोस्रो, यो जितले धादिङमा शान्तिपूर्ण र सभ्य चुनावी संस्कृतिको विकास भएको देखाउँछ, जहाँ विगतका जस्तो अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा र झडपको ठाउँ रहेन। तेस्रो, मतदाताहरू अब विकास र सुशासनको नाममा नारा मात्र होइन, कार्यसम्पादनको ठोस नतिजा खोज्ने चरणमा पुगेका छन्।

तर, यो विजय सँगै थुप्रै राजनीतिक र कार्यात्मक चुनौतीहरू पनि भित्रिएका छन्। विजयी उम्मेदवारहरूका लागि जनअपेक्षा पूरा गर्नुपर्ने दबाब सबैभन्दा ठूलो छ। रास्वपाका लागि संसदीय प्रक्रिया र कानुन निर्माणमा आफ्नो प्रभाव जमाउनु, पार्टीभित्रको साङ्गठनिक सुदृढीकरण गर्नु र पुराना दलहरूबाट आउन सक्ने ‘काउन्टर’ रणनीतिको सामना गर्नु फलामको च्युरा चपाउनु सरह हुनेछ। विशेषगरी, सांसदको मुख्य भूमिका कानुन निर्माण भए पनि स्थानीय तहमा हुने सडक, स्वास्थ्य र शिक्षा जस्ता पूर्वाधार निर्माणमा उनीहरूले कसरी समन्वय गर्छन्, त्यसमै उनीहरूको भविष्य निर्भर गर्दछ।

धादिङको विकासका लागि अबको बाटो स्पष्ट हुनुपर्छ। कृषिमा  आधारित अर्थतन्त्रको आधुनिकीकरण गर्दै बीचौलियाको अन्त्य, त्रिशूली र गणेश हिमाल केन्द्रित पर्यटनको प्रवर्द्धन, जलविद्युत आयोजनाहरूको स्थानीयकरण, र सेवा प्रवाहमा डिजिटल सुशासनको प्रयोग नै अबका प्राथमिकता हुनुपर्छ। शिक्षा र स्वास्थ्यमा देखिएको पछौटेपनलाई चिर्न नसके मतदातामा निराशा छाउन सक्छ, जसको मूल्य आगामी निर्वाचनमा चुकाउनुपर्ने हुन सक्छ।

समग्रमा, धादिङको यो निर्वाचन परिणाम एउटा  ‘परीक्षणको घडी’  हो। रास्वपाका लागि यो आफ्नो वैचारिक धरातललाई ‘धरातलीय यथार्थ’ मा बदल्ने अवसर हो भने पुराना दलहरूका लागि गम्भीर आत्मसमीक्षा गर्ने घडी। धादिङले अब यस्तो विकास खोजिरहेको छ, जहाँ नागरिकले आफ्नो प्रतिनिधि फेर्नुको वास्तविक महसुस गर्न सकून्। नयाँ अनुहारहरूको यो उदयसँगै धादिङले अबको पाँच वर्षमा कस्तो फड्को मार्छ, त्यो अहिलेको चासो र प्रतीक्षाको विषय हो।

स्मरण रहोस्, २०७९ को निर्वाचनमा धादिङको राजनीतिक तस्बिर अर्कै थियो। त्यतिबेला क्षेत्र नम्बर १ बाट तत्कालीन नेकपा एकीकृत समाजवादीका राजेन्द्रप्रसाद पाण्डे र क्षेत्र नम्बर २ बाट नेपाली कांग्रेसका रामनाथ अधिकारी गठबन्धनको बलमा विजयी भएका थिए। ती दुवै क्षेत्रमा नेकपा एमालेका उम्मेदवार पराजित भएका थिए। तर, केही वर्षको अन्तरालमै धादिङका मतदाताले ती स्थापित विरासतहरूलाई पन्छाउँदै नयाँ शक्तिलाई रोजेका छन्।

पुराना दलहरू कहाँ चुके? हारका प्रमुख कारणहरू:

• जनआकाङ्क्षा र व्यवहारबीचको खाडल: २०७९ को निर्वाचनमा ‘स्थिरता र विकास’ को नारा दिएर जितेका पुराना दलका हस्तीहरूले जनताका आधारभूत समस्या (कृषि, रोजगारी र सुशासन) सम्बोधन गर्न नसक्नु नै हारको मुख्य कडी बन्यो। जनताले पुराना अनुहारबाट परिवर्तनको अनुभूति गर्न पाएनन्।

• आन्तरिक कलह र गुटबन्दी: नेपाली कांग्रेस,नेकपा र एमालेभित्र उम्मेदवारी चयनदेखि नै देखिएको तीव्र असन्तुष्टि र अन्तर्घातका कारण उनीहरूको परम्परागत मत सुरक्षित रहन सकेन। टिकट वितरणमा भएको मनोमानीले कार्यकर्तामा निराशा पैदा गर्‍यो।

• गठबन्धनप्रतिको वितृष्णा: २०७९ मा गठबन्धन गरेर चुनाव जितेका दलहरूले सत्ता केन्द्रित राजनीति मात्र गरेको र जनताका मुद्दा ओझेलमा पारेको आरोप लाग्यो। मतदाताले ‘अप्राकृतिक’ गठबन्धनभन्दा ‘स्पष्ट एजेन्डा’ बोकेको नयाँ शक्तिलाई विश्वास गरे।

• नयाँ मतदाता र युवा मनोविज्ञान: धादिङमा थपिएका नयाँ मतदाता र ‘Gen-Z’ पुस्ताको झुकाव पूर्णतः वैकल्पिक राजनीति तर्फ देखियो। सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यमबाट रास्वपाले युवाहरूको भावनालाई जसरी समात्न सक्यो, पुराना दलहरू त्यसमा निकै पछाडि परे।

• भ्रष्टाचार र सुशासनको मुद्दा: सरकारी सेवा प्रवाहमा हुने ढिलासुस्ती र नीतिगत भ्रष्टाचार विरुद्ध जनतामा उकुसमुकुस थियो। रास्वपाले उठाएको ‘भ्रष्टाचार विरोधी’ नाराले मतदाताको मन छोयो, जबकि पुराना दलहरू यसमा रक्षात्मक मात्र देखिए।

निष्कर्षमा: धादिङका मतदाताले यसपटक ‘पुरानो विरासत’ भन्दा ‘भविष्यको आशा’ लाई प्राथमिकता दिएका छन्। यो नतिजा पुराना दलका लागि सुध्रिने अन्तिम चेतावनी र रास्वपाका लागि आफूलाई प्रमाणित गर्ने कठिन परीक्षा हो।